Kanser

Beyin Tümörü: Belirtileri, Çeşitleri, Tedavisi

Beyin tümörü (brain tumor), beyinde kitle veya anormal hücrelerin büyümesidir. Beyin tümörü belirtileri genel olarak baş ağrısı, nöbetler, halsizlik, hafıza kaybı, mide bulantısı, kusma, konuşma veya anlama zorluğu ve kişilik değişikliklerini içerir.

Bazı bireyler de bilişsel, görsel, konuşma veya koordinasyon problemleri yaşayabilir. Beyin tümörü belirtileri tümör tipine ve lokasyonuna göre değişebilir.

İyi huylu veya habis beyin tümörleri büyüdüğünde, kafatasındaki basıncın artmasına neden olabilirler. Bu da beyin hasarına neden olabilir ve ölümcül olabilir.

Beyin tümörleri dört sınıfa ayrılır. Grade (drece) 1 ve 2 düşük, grade 3 ve 4 ise yüksek dereceli olarak sınıflandırılır.

Düşük dereceli beyin tümörleri yavaş gelişir ve genellikle hemen hayatı tehdit etmezler, ancak kişinin yaşamı üzerinde potansiyel olarak tehlikeli bir etkiye sahip olabilirler.

Grade 1 tümörler çocuklarda ve genç erişkinlerde ortaya çıkma eğilimindedir, genellikle iyi tedavi edilir ve iyi bir prognoz taşırlar. Ancak Grade 2 tümörler daha yüksek dereceli bir tümöre dönüşme riski taşıyabilir.

Yüksek dereceli beyin tümörleri ise agresiftir ve beyinde hızla yayılabilir ve genellikle yaşam için ciddi bir tehdit oluştururlar. İstilacı doğası nedeniyle yüksek dereceli tümörler tamamen ortadan kaldırılsa bile tedaviden sonra tekrar geri gelebilirler.

Bilgicik: Türkiye’de her yıl yaklaşık 15 bin kişiye beyin tümörü teşhisi konulmaktadır.

Beyin tümörleri birincil veya ikincil olarak kategorize edilir:

Birçok farklı beyin tümörü çeşidi bulunmaktadır. Bazı beyin tümörleri kansersizdir (iyi huylu), bazı beyin tümörleri ise kanserlidir (kötü huylu). Beyin tümörleri beyninizde (birincil beyin tümörleri) başlayabilir veya kanser vücudunuzun diğer bölümlerinde başlayabilir ve burdan beyninize (ikincil veya metastatik beyin tümörleri) yayılabilir.

Birincil Beyin Tümörleri

Beyinde başlayan bir tümöre birincil beyin tümörü denir. Bunlar benign (kansersiz, iyi huylu) veya malign (kanserli, kötü huylu) olabilir ve birçok farklı tipte olabilir.

Benign beyin tümörleri genellikle yavaş büyür ve uzun süre semptomlara neden olmazlar. Yayılma olasılığı çok düşüktür, ancak büyümeleri ve beynin yakın bölgelerinde baskı yapmaları gibi sorunlara neden olabilirler.

Bazı iyi huylu beyin tümörleri tedaviden sonra geri gelmez, ancak bazıları da daha fazla tedaviye ihtiyaç duyabilir. Bazen iyi huylu bir beyin tümörü zamanla değişebilir ve kötü huylu olabilir.

Kötü huylu beyin tümörleri benign tümörlerden daha hızlı büyürler. Beynin yakın bölgelerine yayılarak ve bunlara zarar vererek sorunlara neden olurlar. Bazı tümörler beynin veya omuriliğin diğer bölümlerine yayılabilir. Çok nadiren vücudun diğer bölgelerine yayılırlar. Kötü huylu beyin tümörlerinin tedaviden sonra geri gelme olasılığı daha yüksektir.

İkincil Beyin Tümörleri

İkincil beyin tümörleri veya metastatik beyin tümörleri, vücudun başka bir yerinde ortaya çıkan ve genellikle kan yoluyla beyne yayılmış kanserdir.

Bunun akciğer, meme, bağırsak, böbrek ve melanom cilt kanseri gibi bazı kanser türleri ile gerçekleşmesi daha olasıdır.

İkincil beyin tümörleri kanser olarak kabul edilir (beyin kanseri) ve maligndir. Beyindeki metastatik tümörler, kanserli her dört hastadan yaklaşık birini veya yılda yaklaşık 150.000 kişiyi etkiler. Akciğer kanseri olan kişilerin yaklaşık yüzde 40’ına kadar metastatik beyin tümörleri gelişir.

İkincil beyin kanserinden kurtulmak genellikle mümkün değildir, ancak tedavi onu kontrol etmede yardımcı olabilir.

Beyin Tümörü Belirtileri

Beyin tümörü belirtileri büyük ölçüde değişir ve tümörün konumuna, büyüklüğüne ve büyüme hızına bağlıdır. Bazı tümörler beyin dokusunu istila ederek doğrudan hasara neden olur, bazıları da beyinde baskıya neden olur. Büyüyen bir tümör beyin dokusuna baskı yaparken belirgin semptomlarınız ortaya çıkar.

Beyin tümörü belirtileri genel olarak şunları içerebilir:

  • Yavaş yavaş daha sık ve daha şiddetli hale gelen baş ağrıları
  • Açıklanamayan bulantı veya kusma
  • Nöbetler veya konvülsiyonlar (havale geçirmeler)
  • Vücudun bir tarafında zayıflık veya felç
  • Bulanık görme, çift görme veya periferik görme kaybı gibi görme sorunları
  • Duyma, tatma veya koku alma yeteneğinde değişiklikler
  • Kontrol edilemeyen (istemdışı) hareketler
  • Duygudurum, kişilik, duygu ve davranış değişiklikleri
  • Baş dönmesi veya vertigo
  • Konuşma ve anlama zorluğu (afazi)
  • Denge ve koordinasyon zorlukları
  • Yüz, kol veya bacaktaki kas zayıflığı
  • Hafıza kaybı, kafa karışıklığı

Beyin Tümörü Nedenleri

Primer beyin tümörünün kesin nedeni bilinmemektedir. İkincil bir beyin tümörü ise vücudun başka bir bölümünden yayılan kanserden kaynaklanır. Doktorlar, birincil beyin tümörü geliştirme olasılığını artıran bazı risk faktörleri belirlemiştir. Bu risk faktörleri şunları içerir:

  • Cinsiyet: Cinsiyet tüm beyin kanserlerini kapsayan bir risk fatörü değildir. Ancak, meningiomlar gibi bazı kanserler kadınlarda iki kat daha fazla gelişir. Medulloblastomlar da erkeklerde daha sık bulunur.
  • Yaş: Genel olarak, beyin kanseri sıklığı yaşla birlikte artar, 65 yaş ve üzerindeki kişilerde daha fazla vaka görülür.
  • Kimyasal maruziyet: Belli endüstriyel kimyasallara veya çözücülere maruz kalmak, beyin kanseri gelişme riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Kesin olmasa da, petrol rafinajı, kauçuk üretimi ve ilaç üretiminde çalışan bireylerde belirli beyin tümör tiplerinin daha yüksek bir insidansı olduğuna dair kanıtlar vardır.
  • Radyasyona maruz kalma: Özellikle genç yaşta radyasyon tedavisine maruz kalmak beyin kanseri gelişme olasılığını artırabilir..
  • Aşağıdaki genetik bozukluklardan birine sahip olmak:
    • Nörofibromatozis
    • Tüberoz skleroz (TS)
    • Von Hippel – Lindau Hastalığı
    • Li-Fraumeni sendromu
    • Turcot sendromu

Beyin Tümörü Çeşitleri

  • Glioma
  • Astrositom
  • Oligodendroglioma
  • Ependimoma
  • Glioblastoma
  • Medulloblastoma
  • Akustik nöroma
  • Koroid pleksus karsinomu
  • Kraniyofarenjiyom
  • Meningiom
  • Pineoblastoma
  • Medulloblastom
  • Primer santral sinir sistemi lenfomaları
  • Hipofiz tümörleri

Ulusal Beyin Tümörü Derneği (National Brain Tumor Society)’ye göre 120’den fazla farklı beyin tümörü çeşidi bulunmaktadır. Aşağıdaki listede sadece en sık görülen beyin tümörü çeşitleri sıralanmıştır.

Beyin ve omurilik tümörleri herkes için farklıdır. Farklı bölgelerde oluşurlar, farklı hücre tiplerinden gelişirler ve farklı tedavi seçeneklerine sahip olabilirler.

Glioma

Glioma (veya gliyom), beyin ve omurilikte ortaya çıkan bir tümör türüdür. Gliyomlar, sinir hücrelerini çevreleyen ve işlev görmelerine yardımcı olan destekleyici hücrelerde (glial hücreler) başlar.

Gliomlar birincil (primer) beyin tümörlerinin en yaygın türlerinden biridir, tüm beyin tümörlerinin ve merkezi sinir sistemi tümörlerinin yaklaşık yüzde 30’unu ve tüm malign (kötü huylu) beyin tümörlerinin yüzde 80’ini oluştururlar.

Bir glioma, beyin fonksiyonunuzu etkileyebilir ve lokasyonuna ve büyüme hızına bağlı olarak yaşamı tehdit edebilir. Gliyomalar da astrositom, ependimomalar ve oligodendrogliomalar olmak üzere üç tipi bulunur.

Astrositom

Astrositom, beyin veya omurilikte oluşabilen bir kanser türüdür. En sık görülen glioma tipi olan astrositom, sinir hücrelerini destekleyen astrositler olarak adlandırılan hücrelerde başlar.

Astrositom yavaş büyüyen bir tümör olabilir ya da hızla büyüyen agresif bir kanser olabilir. Astrositom belirtileri, tümörün konumuna bağlıdır. Beyindeki astrositomlar nöbetlere, baş ağrısına ve mide bulantısına neden olabilir.

Omurilikte ortaya çıkan astrositomlar, büyüyen tümörden etkilenen bölgede zayıflığa ve sakatlığa neden olabilir. Astrositomlar derece (grade) 1 ila 4 arasında olabilir. Glioblastoma multiforme (GBM) grade 4 astrositom tipidir.

Oligodendroglioma

Oligodendrogliomalar, glioma adı verilen bir grup tümöre aittir. Beyin veya omurilikte meydana gelebilen bir tümördür. İki derece oligodendroglioma vardır. Düşük dereceli (grade 2) tümörler yavaş gelişir ve yüksek dereceli (grade 3) tümörler daha hızlı büyürler. Oligodendroglioma her yaşta ortaya çıkabilir, ancak çoğu zaman yetişkinleri etkiler.

Ependimoma

Ependimoma, beyin veya omurilikte başlayan nadir bir tümör türüdür. Ependimoma, ependimal hücreler olarak adlandırılan bir glial hücreden türeyen bir gliomadır.

Ependimomlar, ependimal hücrelerin bulunduğu beynin veya omurganın herhangi bir yerinde oluşabilse de, en sık olarak arka kafatası çukurundaki dördüncü ventrikül bölgesinde ortaya çıkar.

Ependimoma her yaşta ortaya çıkabilir, ancak çoğu zaman küçük çocuklarda görülür. Pediatrik beyin tümörlerinin yüzde 5 ila 10’unu ve 3 yaşından küçüklerde meydana gelen beyin tümörlerinin % 30’unu oluştururlar.

Bu tümörler çocuklarda görülen üçüncü en yaygın beyin tümörü çeşididir. Ependimoma, beynin veya omuriliğin diğer bölümlerine başladıkları yerden yayılabilirler, ancak vücudun diğer bölgelerine nadiren yayılırlar.

Glioblastoma

Glioblastoma multiforme ve astrositom grade 4 olarak da bilinen glioblastoma, beyin veya omurilikte ortaya çıkabilen agresif bir beyin kanseri türüdür.

Glioblastoma (GBM), en sık görülen malign primer beyin tümörüdür. Bu tümörler, beynindeki sinir hücrelerini (nöronları) besleyen ve destekleyen yıldız şeklindeki hücrelerde (astrositler) başlar.

Tümör ağırlıklı olarak anormal astrositik hücrelerden oluşur, ancak farklı hücre tiplerinin (kan damarları dahil) ve ölü hücrelerin (nekroz) bir karışımını da içerir. Farklı kanser hücresi tiplerinin bir karışımı olduğu için hızlı büyürler ve tedavi edilmeleri zordur.

Medulloblastoma

Embriyonal tümörün en yaygın türü olan bu hızlı büyüyen kanserli beyin tümörleri, beyincik (serebellum) denilen beynin alt arka kısmında başlar. Serebellum kas koordinasyonu, denge ve hareket ile ilgili beyin bölümüdür.

Medulloblastomlar, beyin ve omurilik çevresindeki diğer alanlara beyin omurilik sıvısı (BOS) yoluyla yayılma eğilimindedir, ancak nadiren vücudun diğer bölgelerine yayılırlar.

Akustik Nöroma

Vestibüler schwannoma olarak da bilinen akustik nöroma, iç kulağınızdan beyninize giden ana (vestibüler) sinir üzerinde gelişen kansersiz ve genellikle yavaş büyüyen bir tümördür.

Bu sinirlerin dalları doğrudan dengenizi ve işitmenizi etkiler ve akustik bir nöromadan kaynaklanan baskı, işitme kaybına, kulak çınlamasına ve dengesizliğe neden olabilir.

Akustik nöroma genellikle bu siniri kaplayan Schwann hücrelerinden ortaya çıkar ve yavaş yavaş büyür ya da hiç büyümez. Nadiren, hızla büyüyebilir ve beynine baskı yapmaya ve hayati fonksiyonlara müdahale etmeye yetecek kadar büyüyebilir. Akustik nöroma için tedaviler düzenli izleme, radyasyon ve cerrahi çıkarmayı içerir.

Koroid Pleksus Karsinomu

Koroid pleksus karsinomu, çoğunlukla çocuklarda görülen nadir bir kanserli (malign) beyin tümörüdür. Koroid pleksus karsinomu beyin omurilik sıvısını salgılayan beyin dokusuna yakın başlar.

Bu alandaki kanserli olmayan bir tümöre koroid pleksus papilloma denir.

Tümör büyüdükçe, beyindeki yakın yapıların işlevini etkileyebilir, beyinde aşırı sıvıya (hidrosefali), irritabiliteye, bulantı veya kusmaya ve baş ağrılarına neden olabilir. Tedavi ve iyileşme şansı (prognoz) tümörün büyüklüğüne, konumuna, yayılıp yayılmadığına ve çocuğunuzun yaşına ve genel sağlığına bağlıdır.

Kraniyofarenjiyom

Kraniyofarenjiyom, nadir görülen bir kansersiz (benign) beyin tümörüdür. Kraniyofarenjiyom, birçok vücut fonksiyonunu kontrol eden hormonları salgılayan beynin hipofiz bezinin yanından başlar.

Bir kraniyofarenjiyoma yavaşça büyüdükçe, hipofiz bezinin ve beyindeki diğer yakın yapıların işlevini etkileyebilir. Kraniyofarenjiyom her yaşta ortaya çıkabilir, ancak çoğunlukla çocuklarda ve yaşlı erişkinlerde görülür.

Semptomlar görme sorunları, yorgunluk, aşırı idrara çıkma ve baş ağrılarında kademeli değişiklikler içerir. Kraniyofarenjiyoma olan çocuklar yavaş büyüyebilir ve beklenenden daha küçük olabilirler.

Meningiom

Meningiom, beyin ve omuriliği örten bir doku tabakasından (meninksler) ortaya çıkan bir tümördür. Meningiomlar çoğunluğu düşük derecelidir ve yavaş büyürler, ancak bazıları beklendiği gibi davranmaz ve daha agresif olabilir.

Aslında tam olarak bir beyin tümörü olmamasına rağmen, komşu beyin, sinir ve damarları sıkıştırabileceği için bu kategoriye dahil edilir. Menenjiom, kafada oluşan en yaygın tümör türüdür ve genellikle kadınlarda görülür.

Pineoblastoma

Pineoblastoma, beynin epifiz bezi hücrelerinde başlayan nadir, agresif bir beyin kanseri türüdür. Beyninizin merkezinde bulunan epifiz beziniz, doğal uyku-uyanıklık döngüsünüzde rol oynayan bir hormon (melatonin) üretir.

Epifiz bezi tümörü olarak da bilinen pineoblastom her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık küçük çocuklarda ortaya çıkma eğilimindedir.

Medulloblastom

Medulloblastom, serebellumda (beyincik) gelişen yüksek dereceli bir tümördür. Bu tümör yetişkinlerde nadir görülür, ancak çocuklarda en sık görülen beyin tümörlerinden biridir.

Genellikle beyin omurilik sıvısı (BOS) yoluyla, beynin diğer bölgelerine veya omuriliğe yayılabilir. BOS, beyin ve omuriliği çevreleyen ve koruyan bir sıvıdır. Medulloblastomun vücudun diğer bölgelerine yayılması çok nadirdir.

Primer Santral Sinir Sistemi Lenfomaları (PSSSL)

Lenfoma, vücudun bağışıklık sisteminin bir parçası olan ve enfeksiyonla savaşmaya yardımcı olan lenfatik sistemin bir kanseridir. Beyinde veya omurilikte başlayan lenfomalar primer santral sinir sistemi lenfomaları (PSSSL) olarak adlandırılır. Nadirdirler ve genellikle hızlı büyürler.

Hipofiz Tümörleri

Hipofiz tümörleri, hormonları üreten ve düzenleyen hipofiz bezinde başlar. Bazen hipofiz adenomları olarak adlandırılan hipofiz tümörleri genellikle benigndir (kanserli değildir). Bazı hipofiz tümörleri hipofiz bezinin daha düşük hormon seviyeleri üretmesine neden olabilir.

Beyin Tümörü Teşhisi

Beyin tümörü teşhisinde kullanılan testler ve prosedürler şunlardır:

  • Nörolojik muayene: Nörolojik muayenede doktorunuz görüş, işitme, denge, koordinasyon, güç ve reflekslerinizi kontrol edebilir. Bu alanlardan bir veya daha fazlasındaki sorunlar, beyninizin beyin tümörü tarafından etkilenebilecek kısmı hakkında ipuçları sağlayabilir.
  • Görüntüleme testleri: Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) genellikle beyin tümörlerinin teşhisine yardımcı olmak için yaygın olarak kullanılır. Bazı durumlarda, MRG çalışmanız sırasında beyin dokusundaki farklılıkları göstermek için kolunuzdaki bir damardan bir boya (kontrast madde) enjekte edilebilir.

Fonksiyonel MRG, perfüzyon MRG ve manyetik rezonans spektroskopisi dahil olmak üzere bir dizi özel MRG tarama bileşeni, doktorunuzun tümörü değerlendirmesine ve tedaviyi planlamasına yardımcı olabilir.

  • Biyopsi: Beyin tümörünü çıkarmak için bir operasyonun parçası olarak bir biyopsi yapılabilir. Erişilmesi zor bölgelerdeki tümörler veya bir işlemle zarar görebilecek çok hassas bölgeler için stereotaktik iğne biyopsisi yapılabilir. Stereotaktik iğne biyopsisi sırasında, beyin cerrahınız kafatasınıza küçük bir delik açar. Delikten ince bir iğne yerleştirilir. Doku sıklıkla bilgisayarlı tomografi (CT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRI) taraması ile yönlendirilen iğne ile çıkarılır. Biyopsi örneği daha sonra kanserli veya iyi huylu olup olmadığını belirlemek için bir mikroskop altında analiz edilir.
  • Ek testler: Beyin tümörünün vücudun başka bir bölgesinden yayılan kanserin bir sonucu olabileceğinden şüpheleniliyorsa, doktorunuz kanserin nereden kaynaklandığını belirlemek için ek test ve prosedürleri önerebilir. Örneğin, akciğer kanseri bulgularını aramak için bilgisayarlı tomografi (CT) veya pozitron emisyon tomografisi (PET) taraması olabilir.

Bilgicik: İngiltere’de her yıl yaklaşık 16.000 kişiye beyin tümörü tanısı konmaktadır ve beyin tümörü ile yaşayan yaklaşık 60.000 kişinin olduğu tahmin edilmektedir.

Beyin Tümörü Tedavisi

Beyin tümörü tedavisi, genel sağlığınız ve tercihlerinizin yanı sıra tümörün tipine, büyüklüğüne ve konumuna bağlıdır.

Ameliyat

Beyin tümörü ameliyatla çıkarılacak bir yerde bulunuyorsa, cerrahınız mümkün olduğunca beyin tümörünün çoğunu çıkarmaya çalışacaktır. Bazı olgularda tümörler küçük olduğundan çevredeki sağlıklı beyin dokusundan ayrılması kolaydır.

Tümörün sadece bir bölümünün bile çıkarılması, belirtilerinizi ve semptomlarınızı azaltmanıza yardımcı olabilir. Diğer durumlarda, tümörler çevresindeki dokudan ayrılamazlar veya beyninizdeki hassas bölgelerin yakınında bulunurlar bu da cerrahiyi riskli hale getirebilir. Bu durumlarda doktorunuz tümörü olduğu gibi bırakabilir.

Beyin tümörü ameliyatı, enfeksiyon ve kanama gibi riskler taşır. Diğer riskler, beyninizin tümörünüzün bulunduğu kısmına bağlı olabilir. Örneğin, gözünüze bağlanan sinirlerin yakınında bir tümörde cerrahi görme kaybı riski taşıyabilir.

Radyasyon Terapisi

Radyasyon terapisinde, tümör hücrelerini öldürmek için X ışınları veya protonlar gibi yüksek enerjili ışınlar kullanır. Radyasyon terapisi, tümörün ameliyatla etkili bir şekilde tedavi edilememesi halinde bir seçenek olabilir.

Radyasyon tedavisinin yan etkileri aldığınız radyasyonun tipine ve dozuna bağlıdır. Radyasyon sırasında veya hemen sonrasında görülen yaygın yan etkiler arasında yorgunluk, baş ağrıları, hafıza kaybı ve kafa derisi tahrişleri bulunur.

Radyocerrahi

Radyocerrahi, stereotaktik radyocerrahinin (SRS) yaygın adıdır. SRS radyasyon tedavisinin özel bir şeklidir ve geleneksel anlamda cerrahi olarak kabul edilmez, çünkü bu prosedürde kesi (insizyon) yoktur.

Diğer radyasyon formları gibi, stereotaktik radyocerrahi de hedeflenen hücrelerin DNA’sına zarar vererek çalışır. Bu prosedürde, birden fazla radyasyon ışını direkt olarak tümöre odaklanır.

Her bir ışın nispeten düşük enerjilidir, ancak tüm ışınların beyin tümöründe buluştuğu nokta, tümör hücrelerini öldürmek için çok büyük miktarda radyasyon alır. Radyocerrahide, Gamma Knife veya lineer hızlandırıcı gibi farklı teknoloji türleri kullanılmaktadır.

Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için anti-kanser (sitotoksik) ilaçların kullanılmasıdır. Kemoterapi ilaçları hap halinde oral yoldan alınabilir veya damar içine enjekte edilebilir (intravenöz olarak). Beyin tümörlerini tedavi etmek için birçok kemoterapi ilacı mevcuttur.

Kemoterapi yan etkileri aldığınız ilaçların tipine ve dozuna bağlıdır. Kemoterapi bulantı, kusma ve saç dökülmesine neden olabilir.

Rehabilitasyon

Beyin tümörleri motor becerilerini, konuşmayı, görüşü ve düşünmeyi kontrol eden beyin kısımlarında gelişebileceğinden, rehabilitasyon iyileşmenin gerekli bir parçası olabilir.

Alternatif Tıp

Tamamlayıcı ve alternatif beyin tümörü tedavileri hakkında çok az araştırma yapılmıştır. Beyin tümörlerini iyileştirmek için alternatif tedavilerin etkinliği kanıtlanmamıştır. Ancak, tamamlayıcı tedaviler, beyin tümörü tanısının stresiyle başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Beyin tümörü belirtileri ile başa çıkmanıza yardımcı olabilecek bazı tamamlayıcı tedaviler şunları içerir:

  • Akupunktur
  • Sanat rerapisi
  • Egzersiz
  • Meditasyon
  • Müzik terapisi
  • Gevşeme egzersizleri

YASAL UYARI: Yayınlanan makalenin tüm hakları Saglik.wiki'ye aittir. Sağlık.wiki web sitesinde yer alan yazılı ve görsel içerik; izinsiz olarak kaynak gösterilse dahi kısmen ya da tamamen kopyalanamaz, başka yerde kullanılamaz.

Diğer Yazılar

Başa dön tuşu