Li Fraumeni Sendromu Nedir? Nedenleri, Teşhisi, Tedavisi

Li Fraumeni sendromu (LFS, Li-Fraumeni syndrome), özellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde çeşitli kanser türlerini geliştirme riskini büyük ölçüde artıran nadir bir hastalıktır. Bu hastalık ayrıca Li ve Fraumeni sarkomu ailesi sendromu, ailesel kanser sendromu ve SBLA sendromu olarak da adlandırılır.

Li-Fraumeni sendromu, kişinin TP53 olarak adlandırılan bir geninde bir kusura sahip olduğu anlamına gelir. TP53 geni, hücrelerin büyümesini kontrol etmeye yardımcı olur. Eğer gen doğru şekilde çalışmıyorsa, hücreler kontrolden çıkabilir ve çeşitli kanser türleri oluşabilir.

Çocuklar ve genç yetişkinler, özellikle yumuşak doku sarkomu, kemik kanseri (osteosarkoma), meme kanseri, beyin tümörleri, adrenokortikal karsinom ve akut lösemi olmak üzere birçok çoklu kanser geliştirmeye yatkındır.

LFS hastalarında görülen diğer kanserler arasında tiroid kanseri, cilt kanseri, akciğer kanseri, yumurtalık kanseri, testis kanseri ve prostat kanseri bulunur.

Li-Fraumeni sendromu genellikle genetik kusuru olan bir ebeveynden miras alınır, ancak nadir durumlarda kusur yeni bir mutasyondan (de novo) da kaynaklanabilir. LFS, dominant bir özelliktir, yani mutasyona uğramış genin bir çocuğa geçmesi durumunda kansere yakalanma olasılığının normal popülasyondan daha yüksek olduğu anlamına gelir.

Bir TP53 geni mutasyonuna sahip olan herkesin mutlaka kanser geliştirmeyeceğini, ancak risklerin genel popülasyondan önemli ölçüde daha yüksek olduğunu belirtmek önemlidir.

Li Fraumeni Sendromu Nedenleri

LFS’nin çoğunluğu kromozom 17 üzerindeki TP53 olarak bilinen bir gendeki değişikliklerden (mutasyonlardan) kaynaklanır. P53 geni, genellikle hücre büyümesini ve hücre ölümünü kontrol eden bir tümör süpresör (baskılayıcı) genidir.

Klinik LFS teşhisi olan hastaların % 70’inden fazlasının bu gendeki mutasyona sahip olduğu bulunmuştur.

Genler, her bir biyolojik ebeveynden birer çift (2 kopya) halinde gelirler ve insan anatomisinin temelini oluştururlar. Eğer bir ebeveyn anormal geni taşıyorsa, her biyolojik çocuk da arızalı geni devralma riski (%50) taşır. Risk cinsiyete özgü değildir, bu nedenle her iki cinsiyet de hatalı geni devralabilir.

LFS otozomal dominant kalıtım paterni izler. Bu da mutasyonun TP53 geninin 2 kopyasından sadece birinde gerçekleşse bile, bu kişinin LFS’ye sahip olacağı anlamına gelir.

LFS’Lİ çoğu insan, tp53’ün 1 normal kopyasına ve tp53’ün 1 mutasyona uğramış (değiştirilmiş) kopyasına sahiptir, çoğu zaman tp53’ün mutasyona uğramış kopyasını LFS’den etkilenen bir ebeveynden miras almışlardır. Bununla birlikte, LFS’li kişilerin % 25’inin herhangi bir aile öyküsü yoktur, kusur yeni bir mutasyondan (de novo) kaynaklanır.

LFS ile ilk mutasyon, anne veya babadan miras alınır ve dolayısıyla vücudun tüm hücrelerinde bulunur. Buna germline mutasyonu denir.

Bir germline mutasyonu olan kişinin kanser geliştirip geliştirmeyeceği ve kanserin gelişeceği yeri, ikinci mutasyonun nerede (hangi hücre tipi) oluştuğu belirler. Örneğin, ikinci mutasyon memede ise meme kanseri, kemikte ise osteosarkom gelişebilir.

Bu ek mutasyonların elde edilmesine neden olan şey bilinmemektedir. Olası nedenler arasında, kimyasal, fiziksel veya çevresel maruziyetler sayılabilir. Germline p53 mutasyonunu miras alan bazı bireyler, genin işlevini yok etmek ve tümör oluşumu sürecine başlamak için gerekli ikinci mutasyonu asla almadıkları için kanser geliştirmezler.

LFS’li bireyler, tütün kullanımı veya radyasyona maruz kalma gibi belirli yaşam tarzı veya çevresel maruziyetlerle ilişkili kanserojen risklere de eğilimli olabilirler. Bu yüzden LFS hastaları davranışsal risk faktörleri ve karsinojenlere maruz kalmalarını azaltmak için koruyucu önlemler almalıdır.

LFS olan bazı ailelerde CHEK2 olarak adlandırılan başka bir gende de mutasyonlar bulunmuştur. TP53 mutasyonları ve CHEK2 mutasyonları olan ailelerde kanser risklerinin aynı olup olmadığı bilinmemektedir. Bu konuda araştırmalar devam etmektedir.

LFS Ne Kadar Yaygındır?

LFS nadirdir, fakat Chompret Kriterlerinin tanıtımıyla LFS’li daha fazla aile tespit edilmiştir. Daha önce dünya çapında 64 aileden 400 vaka rapor edilmişti, şimdi ise 5.000’de 1 ile 20.000’de 1 arasında olduğu düşünülmektedir.

Li-Fraumeni Sendromlu Bireyler İçin Kanser Riski

  • 30 yaşına gelindiğinde, Li-Fraumeni sendromlu tüm bireylerin yarısında bir çeşit kanser gelişeceği tahmin edilmektedir.
  • 60 yaşına gelindiğinde, Li-Fraumeni sendromlu bireyler için kanser olasılığı yaklaşık %80 – %90’a yükselir.
  • LFS’li bireylerin birden fazla kanser gelişme olasılığı daha yüksektir ve radyasyonun neden olduğu kanserlere daha yatkındırlar.

LFS’li bireyleri etkileyebilecek geniş kanser türleri nedeniyle, gelişecek kanser türlerini ve ne zaman ortaya çıkacağını bilmek de zordur.

Nasıl Teşhis Edilir?

Li-Fraumeni sendromu, TP53 genindeki mutasyon için klinik kriterlere ve / veya genetik testlere dayanarak teşhis edilir. Genetik test genellikle aşağıda belirtilen kriterler ile ele alınır.

  1. 45 yaşından önce teşhis edilen bir sarkomun olması
  2. 45 yaşından önce herhangi bir kanserli birinci derece bir akrabanın olması
  3. Büyükbaba, teyze, amca, yeğen veya torun gibi birinci derece veya ikinci derece akrabada herhangi bir yaşta 45 yaşından önce herhangi bir kanser veya herhangi bir yaşta bir sarkom olması

Giderek artan bir kalıtsal kanser sendromu olarak tanımlanmasına rağmen doktorların tümü LFS teşhisinin farkında olmayabilir.

Bilgicik: TP53 genindeki mutasyonun neden olduğu bu durum ilk olarak 1969 yılında Dr. Frederick Li ve Dr. Joseph Fraumeni tarafından tarif edilmiştir.

Li Fraumeni Sendromu Tedavisi

Şu anda, LFS için standart bir tedavi yoktur. Bazı istisnalar dışında, LFS’li kişilerdeki kanserler, diğer hastalardaki kanserlerle aynı şekilde tedavi edilir. LFS’ye dahil olan bu kanserlerin en iyi şekilde yönetilmesi için araştırmalar devam etmektedir.

LFS’li bireylerin radyasyonun neden olduğu kanserler için yüksek risk altında olduklarından, radyoterapi kullanımı dikkatle yapılmalıdır. Ayrıca bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları ve iyonlaştırıcı radyasyonu içeren diğer tanı teknikleri de sınırlı olabilir. Eğer faydalar risklerden daha ağır basıyorsa radyasyon tedavisinden kaçınılabilir.

Kanseri Önlemek İçin Li-Fraumeni Sendromlu Çocuklar ve Yetişkinler için Öneriler

  1. Meyve ve sebze dolu sağlıklı bir diyet ile beslenin.
  2. Düzenli egzersizler yapın.
  3. Fazla güneş (UV) ışınlarına maruz kalmayın. Güneşli havalarda güneş kremi ve koruyucu giysiler (uzun kollu, şapka) kullanın.
  4. Gereksiz radyasyona maruz kalmaktan kaçının.
  5. Sigaradan uzak durun ve sigara dumanının olduğu alanlarda kalmayın.
  6. Sürekli olarak bir doktor gözetiminde kalın.

Li-Fraumeni sendromu olan kişiler, aynı zamanda kanseri işaret edebilecek semptomlar için de yakından takip edilmelidir:

  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • İştah kaybı
  • Açıklanamayan ağrılar, topaklar veya şişlikler
  • Geçmeyen baş ağrısı
  • Görme veya sinir fonksiyonundaki değişiklikler

Li-Fraumeni sendromlu çocukların ebeveynleri, hastalığın belirtilerini ve semptomlarını izlemeli ve sıra dışı bir şey ortaya çıkarsa tıbbi yardım almalıdır.


Kaynaklar ve Referanslar:
1: What is Li-Fraumeni syndrome?
2: Causes of Li-Fraumeni syndrome
3: About LFS

YASAL UYARI: Yayınlanan makalenin tüm hakları Saglik.wiki'ye aittir. Sağlık.wiki web sitesinde yer alan yazılı ve görsel içerik; izinsiz olarak kaynak gösterilse dahi kısmen ya da tamamen kopyalanamaz, başka yerde kullanılamaz.

Cüneyt Şakar

Genel sağlık, hastalıklar ve sağlıklı yaşam bilgisini erişilebilir ve anlaşılabilir hale getirmeye adamış bir sağlık yazarıdır.
Başa dön tuşu
Kapalı