Li-Fraumeni Sendromu (LFS) Nedir? Nedenleri, Tedavisi

Li Fraumeni sendromu (Li-Fraumeni syndrome, LFS), özellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde çeşitli kanser türlerinin gelişme riskini büyük ölçüde artıran nadir bir hastalıktır.

Li-Fraumeni sendromu ile ilişkili en sık görülen kanserler arasında meme kanseri, osteosarkom adı verilen bir kemik kanseri ve yumuşak doku sarkomu adı verilen yumuşak dokuların (kas gibi) kanserleri bulunur.

Bu sendromda yaygın olarak görülen diğer kanserler arasında beyin tümörleri, akut lösemi (kan kanseri) ve adrenal bezlerin (her böbreğin üstünde küçük hormon üreten bezler) dış tabakasını etkileyen adrenokortikal karsinom adı verilen bir kanser türü bulunur.

LFS hastalarında görülen diğer kanserler arasında tiroid kanseri, cilt kanseri, akciğer kanseri, yumurtalık kanseri, testis kanseri ve prostat kanseri bulunur. Diğer bazı kanser türleri de Li-Fraumeni sendromu olan kişilerde daha sık görülür.

Li-Fraumeni-like sendromu (LFL) adı verilen çok benzer bir durum, klasik Li-Fraumeni sendromunun birçok özelliğini paylaşmaktadır. Her iki durum da çocukluktan başlayarak birden fazla kanser gelişme riskini önemli ölçüde artırır; bununla birlikte, etkilenen aile bireylerinde görülen spesifik kanserlerin paterni farklıdır.

LFS Ne Kadar Yaygındır?

LFS nadirdir, fakat Chompret Kriterlerinin tanıtımıyla LFS’li daha fazla aile tespit edilmiştir. Daha önce dünya çapında 64 aileden 400 vaka rapor edilmişti, şimdi ise LFS’nin 5.000’de 1 ile 20.000’de 1 kadar sık olduğu düşünülmektedir.

Li-Fraumeni Sendromunun Nedenleri

LFS’nin çoğunluğu kromozom 17 üzerindeki TP53 olarak bilinen bir gendeki değişikliklerden (mutasyondan) kaynaklanır. P53 geni, genellikle hücre büyümesini ve hücre ölümünü kontrol eden bir tümör süpresör (baskılayıcı) genidir.

Klinik LFS teşhisi olan hastaların % 70’inden fazlasının bu gendeki mutasyona sahip olduğu bulunmuştur. Bu gendeki mutasyonlar, hücrelerin kontrolsüz bir şekilde bölünmesine ve tümör oluşturmasına izin verebilir.

Li-Fraumeni sendromu ve Li-Fraumeni-like sendromun karakteristik kanserleri olan birkaç ailede TP53 mutasyonları yoktur, ancak CHEK2 geninde mutasyonlar vardır.

TP53 mutasyonları ve CHEK2 mutasyonları olan ailelerde kanser risklerinin aynı olup olmadığı bilinmemektedir. Bu konuda araştırmalar devam etmektedir.

LFS’li bireyler, tütün kullanımı veya radyasyona maruz kalma gibi belirli yaşam tarzı veya çevresel maruziyetlerle ilişkili kanserojen risklere de eğilimli olabilirler. Bu yüzden LFS hastaları davranışsal risk faktörleri ve karsinojenlere maruz kalmalarını azaltmak için koruyucu önlemler almalıdır.

Li-Fraumeni Sendromlu Bireyler İçin Kanser Riski

  • 30 yaşına gelindiğinde, Li-Fraumeni sendromlu tüm bireylerin yarısında bir çeşit kanser gelişeceği tahmin edilmektedir.
  • 60 yaşına gelindiğinde, Li-Fraumeni sendromlu bireyler için kanser olasılığı yaklaşık %80 – %90’a yükselir.
  • LFS’li bireylerin birden fazla kanser gelişme olasılığı daha yüksektir ve radyasyonun neden olduğu kanserlere daha yatkındırlar.

LFS’li bireyleri etkileyebilecek geniş kanser türleri nedeniyle, gelişecek kanser türlerini ve ne zaman ortaya çıkacağını bilmek de zordur.

TP53 gen mutasyonu olan ve daha önce kanser tanısı konmuş 200 kişi üzerinde yapılan bir çalışmada, % 15’i ikinci bir kanser, % 4’ü üçüncü bir kanser ve % 2’si dördüncü bir kanser geliştirmiştir. Çocukluk döneminde ilk kanser teşhisi konmuş hastalarda ek kanser riski daha yüksektir.

Ancak, LFS’li bazı insanlar asla kanser geliştirmez. Ancak, risklerin genel popülasyondan önemli ölçüde daha yüksek olduğunu belirtmek önemlidir.

LFS Nasıl Kalıtılır?

LFS, otozomal dominant (baskın) paternde kalıtsaldır. Bu, bir mutasyonun TP53 geninin 2 kopyasından sadece birinde olsa bile, o kişinin LFS’ye sahip olacağı anlamına gelir.

LFS’li çoğu insan, TP53’ün 1 normal kopyasına ve TP53’ün 1 mutasyona uğramış (değiştirilmiş) kopyasına sahiptir, çünkü çoğu zaman TP53’ün mutasyona uğramış kopyasını LFS’den etkilenen bir ebeveynden miras almışlardır.

Bununla birlikte, LFS’li kişilerin % 25’inin ailede hastalık öyküsü olmadığı tahmin edilmektedir; TP53 geninde de novo (yeni) bir mutasyonları vardır.

LFS’li bireylerin LFS’li bir çocuğa sahip olma şansı % 50’dir. Risk erkeklerde ve kadınlarda aynıdır.

Nasıl Teşhis Edilir?

Li-Fraumeni sendromu, TP53 genindeki mutasyon için klinik kriterlere ve / veya genetik testlere dayanarak teşhis edilir. Klasik LFS, bir kişi aşağıdaki kriterlerin tümüne sahip olduğunda teşhis edilir:

  • 1: 45 yaşından önce teşhis edilen bir sarkomun olması
  • 2: 45 yaşından önce herhangi bir kanserli birinci derece bir akrabanın olması (ebeveyn, kardeş veya çocuk)
  • 3: Büyükbaba, teyze, amca, yeğen veya torun gibi birinci derece veya ikinci derece akrabada herhangi bir yaşta 45 yaşından önce herhangi bir kanser veya herhangi bir yaşta bir sarkom olması

Li-Fraumeni sendromunun klinik tanısı için Chompret kriterleri, yukarıda listelenen klasik LFS kriterlerinin ötesinde etkilenen aileleri tanımlamak için önerilen yeni bir kriter setidir:

  • 1: 46 yaşından önce LFS tümör spektrumuna ait bir tümör (örneğin, yumuşak doku sarkomu, osteosarkom, beyin tümörü, premenopozal meme kanseri, adrenokortikal karsinom, lösemi, akciğer kanseri) ve meme kanseri dışında LFS ile ilişkili bir tümör ile en az 1 birinci derece veya ikinci derece aile üyesi olması
  • 2: İkisi LFS spektrumuna ait olan ve ilki 46 yaşından önce meydana gelen çoklu tümörlerin (çoklu meme tümörleri hariç) olması
  • 3: Aile öyküsüne bakılmaksızın adrenokortikal karsinomu veya koroid pleksus tümörünün olması

Giderek artan bir kalıtsal kanser sendromu olarak tanımlanmasına rağmen doktorların tümü LFS teşhisinin farkında olmayabilir.

Bilgicik: TP53 genindeki mutasyonun neden olduğu bu durum ilk olarak 1969 yılında Dr. Frederick Li ve Dr. Joseph Fraumeni tarafından tarif edilmiştir.

Li-Fraumeni Sendromu Tedavisi

Şu anda, LFS için standart bir tedavi yoktur. Bazı istisnalar dışında, LFS’li kişilerdeki kanserler, diğer hastalardaki kanserlerle aynı şekilde tedavi edilir. LFS’ye dahil olan bu kanserlerin en iyi şekilde yönetilmesi için araştırmalar devam etmektedir.

LFS’li bireylerin radyasyonun neden olduğu kanserler için yüksek risk altında olduklarından, radyoterapi kullanımı dikkatle yapılmalıdır. Ayrıca bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları ve iyonlaştırıcı radyasyonu içeren diğer tanı teknikleri de sınırlı olabilir. Eğer faydalar risklerden daha ağır basıyorsa radyasyon tedavisinden kaçınılabilir.

Kanseri Önlemek İçin Li-Fraumeni Sendromlu Çocuklar ve Yetişkinler için Öneriler

  1. Meyve ve sebze dolu sağlıklı bir diyet ile beslenin.
  2. Düzenli egzersizler yapın.
  3. Fazla güneş (UV) ışınlarına maruz kalmayın. Güneşli havalarda güneş kremi ve koruyucu giysiler (uzun kollu, şapka) kullanın.
  4. Gereksiz radyasyona maruz kalmaktan kaçının.
  5. Sigaradan uzak durun ve sigara dumanının olduğu alanlarda kalmayın.
  6. Sürekli olarak bir doktor gözetiminde kalın.

Li-Fraumeni sendromu olan kişiler, aynı zamanda kanseri işaret edebilecek semptomlar için de yakından takip edilmelidir:

  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • İştah kaybı
  • Açıklanamayan ağrılar, topaklar veya şişlikler
  • Geçmeyen baş ağrısı
  • Görme veya sinir fonksiyonundaki değişiklikler

Li-Fraumeni sendromlu çocukların ebeveynleri, hastalığın belirtilerini ve semptomlarını izlemeli ve sıra dışı bir şey ortaya çıkarsa tıbbi yardım almalıdır.


Kaynaklar ve Referanslar:
1: What is Li-Fraumeni syndrome?
2: Li-Fraumeni syndrome (LFS)
3: About LFS
4: Li Fraumeni Syndrome (LFS)

YASAL UYARI: Yayınlanan makalenin tüm hakları Saglik.wiki'ye aittir. Sağlık.wiki web sitesinde yer alan yazılı ve görsel içerik; izinsiz olarak kaynak gösterilse dahi kısmen ya da tamamen kopyalanamaz, başka yerde kullanılamaz.

Cüneyt Şakar

Genel sağlık, hastalıklar ve sağlıklı yaşam bilgisini erişilebilir ve anlaşılabilir hale getirmeye adamış bir sağlık yazarıdır.
Başa dön tuşu
Kapalı