İdrar Yapamama (üriner retansiyon): Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi

İdrar yapamama veya üriner retansiyon (urinary retention), işeyememe veya işemeden sonra mesanenin tamamen boşaltılamamasıdır. İdrar yapamama (idrar retansiyonu) ani (akut) olabilir veya uzun süreli (kronik) olabilir. Akut formda mesane dolu olsa bile hiç idrar yapılamayabilir, bu da büyük bir rahatsızlık ve ağrıya neden olur. Akut üriner retansiyon, hayatı tehdit eden tıbbi bir durumdur bu yüzden derhal acil tedavi gerektirir. Kronik üriner retansiyonda ise genellikle idrara yapılabilir, ancak idrarın tümü mesaneden boşaltılamaz ve sonuç olarak kademeli ve ağrısız bir idrar birikimi oluşur.

Üretra üzerinde basınç uygulayan her şey, idrar akışını kısıtlayarak akut veya kronik idrar retansiyonuna neden olabilir. Erkeklerde en sık görülen neden genişlemiş prostat bezidir. Bazen, idrar akışı daralmış bir üretra (üretral darlık) veya sıkışmış penis sünnet derisi (phimosis) tarafından sınırlandırılabilir. Kadınlarda, idrar yolu üzerinde genişleyen uterusun baskısı nedeniyle erken hamilelik sırasında retansiyon meydana gelebilir, ancak rahmin karın içine doğru yükselmesiyle daha sonra ortadan kaybolabilir. Her iki cinsiyette de idrar retansiyonu kabızlıktan da kaynaklanabilir, çünkü rektumdaki dışkı üretra üzerinde baskı oluşturabilir. Mesaneden idrar akışı nadiren mesane taşları ve mesane tümörleri gibi mesanenin boynunun tıkalı olduğu koşullar ile de kısıtlanabilir.

Mesane kaslarını besleyen sinirlerin zarar görmesi de idrarın tutulmasına neden olabilir. Hasar, Multipl skleroz ve diabetes mellitus gibi bozukluklarda veya spinal yaralanmadan kaynaklanabilir.

İdrar yolu nedir ve nasıl çalışır?

İdrar yolu, idrarı vücuttan atmaya yarayan drenaj sistemidir. Normal idrara çıkma için idrar yollarındaki tüm vücut bölümlerinin doğru bir şekilde birlikte çalışmalıdır.

Böbrekler: Böbrekler, her biri yumruk büyüklüğünde olmak üzere iki tane fasulye şeklindeki organlardır. Omurganın her iki yanında bir tane olmak üzere, göğüs kafesinin hemen altında bulunurlar. Böbrekler her gün yaklaşık 1 ila 2 litrelik idrar oluşturmak için yaklaşık 120 ila 150 litre kan filtrelemektedir. Kandan süzülen zararlı maddeler ise idrar olarak böbreklerden dışarı atılır.

Üreterler (idrar kanalı): Üreterler, idrarı böbreklerden mesaneye taşıyan dar gövdeli kas kanallarıdır. Her üreter, yaklaşık 30 cm uzunluğundadır. Her iki böbrekten mesaneye doğru giden birbirinden bağımsız iki idrar kanalı bulunur. İdrar kanalı üç ayrı yerde daralır. Birinci darlık başlangıç yerinde, ikinci darlık linea terminalisi çaprazladığı yerde, üçüncü ve en dar alan ise idrar kesesine girdiği yerdedir.

Mesane: Küçük pelvis boşluğu içinde bulunan mesane, genişleme özelliği olan içi boş, kaslı, balon şeklinde bir organdır. Normal bir mesane depo görevi görür ve ortalama 500-600 mililitre idrar tutabilir. Bir insanın ne sıklıkta idrar yapması gerektiği, böbreklerin mesaneyi dolduran idrarı ne kadar hızlı ürettiğine bağlıdır. Mesane kapasitesi dolduğunda beyne gönderilen sinyaller ile kişi idrar boşaltma ihtiyacı duymaya başlar. İdrar torbasında depolanan idrar, idrar torbasının dibinde bulunan idrar kanalı (üretradan) ile vücut dışına atılır.

Üç kas grubu, idrarı mesanede tutan bir baraj gibi birlikte çalışır.

İlk kas üretranın kendi kaslarıdır. Üretranın mesaneyi birleştirdiği alan mesane boynudur. İç sfinkter olarak bilinen ikinci kas grubundan oluşan mesane boynu idrarın mesanede kalmasına yardımcı olur. Üçüncü kas seti, üretrayı çevreleyen ve destekleyen dış sfinkter olarak da adlandırılan pelvik taban kaslarıdır.

Mesane kası gevşek bir yapıda olduğu için idrar biriktikçe genişler. Mesane çıkışındaki sfinkter kası da kasılmış durumdadır. Böylece penise açılan idrar yolunu sıkar ve üretraya idrar geçmez. Mesane belli bir doluluğa ulaştığında beyne mesane dolmakta olduğunun uyarısı gönderilir. Beyin, boşaltım için uygun ortamın oluştuğunu düşündüğü zaman mesane kasları kasılır, sfinkter kası gevşer bu da idrarın boşalmasına olanak verir.

İdrar Yapamama Nedenleri

İdrar yapamama birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. Bunlar:

Üretranın Tıkanması

Üretranın tıkanması, vücuttan normal idrar akışını bloke ederek üriner retansiyona neden olur. Üretra darlıkları, üriner sistem taşları, sistosel (idrar torbası sarkması), rektosel (bağırsak fıtığı), kabızlık, bazı tümörler ve iyi huylu prostatik hiperplazi gibi bir durum tıkanmaya neden olabilir.

  • Benign (iyi huylu) prostat hiperplazisi: 50’li ve 60’lı yaşlarındaki erkekler için, idrar retansiyonu genellikle benign prostat hiperplazisine bağlı prostat büyümesinden kaynaklanır. Benign prostat hiperplazisi, prostat bezinin benign (kanserli olmayan) büyümesidir. Prostat, erkek üreme sisteminin bir parçası olan ceviz şekilli bir bezdir. Bez, idrar yolunu mesanenin boynundan sarar. Mesane boynu, idrarın dışarıya atıldığı idrar kanalı olan üretra ile son bulur. Prostat, iki ana büyüme döneminden geçer. Yeni doğan bir çocukta bezelye kadar olan prostatın ilk büyüme aşaması ergenlikte görülür ve yaklaşık iki katına çıkar. Büyümenin ikinci aşaması 25 yaş civarında başlar ve ileri yaşlarda hemen hemen bir mandalina hacmine gelebiliyor.

Prostat, idrar yolunun çevresini sardığı için büyüdükçe onu sıkıştırır ve mesaneden idrarın atılmasını zorlaştırabilir. Sonunda mesane zayıflayabilir ve idrarı tamamen boşaltma yeteneğini kaybedebilir, mesanede biraz idrar bırakabilir.

  • Üretral darlık: Üretral striktür, üretranın daralması veya kapatılmasıdır. Üretral striktürün nedenleri arasında cerrahi operasyonlar, hastalıklar, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, iltihap, skar dokusu veya yaralanmalar sayılabilir. Erkeklerde üretral darlık prostatit, benign prostat hiperplazisi ve prostat kanseri için yapılan ameliyat sonrası ortaya çıkabilir. Prostatit, prostatın iltihaplanmasını ve bazen prostat çevresindeki bölgeleri içeren, sıklıkla ağrılı bir durumdur. Erkeklerin kadınlardan daha uzun bir üretraya sahip olması nedeniyle, üretral striktür erkeklerde kadınlardan daha yaygındır. Ayrıca üretrayı saran kaslar gevşemediğinde üretral striktür ve akut veya kronik idrar retansiyonu ortaya çıkabilir. Bu durum da çoğunlukla kadınlarda olur.
  • İdrar yolu taşları: İdrar yolu taşları, böbreklerin, üreterlerin veya mesanenin iç yüzeylerinde biriken kristallerden oluşur. Mesane içinde oluşan taşlar, üretra açıklığını bloke edebilir.
  • Sistosel: Sistosel, mesanenin vajinaya doğru şişmesidir (fıtıklaşmasıdır). Bir kadının mesane ve vajinası arasındaki kaslar ve destekleyici dokuların zayıflayıp, mesanenin normal pozisyonundan çıkıp vajinaya dayanmasıyla oluşan bir durumdur. Mesanenin anormal konumu, idrar yoluna karşı baskı yapmasına ve sıkışmasına neden olabilir.
  • Rektosel: Rektosel rektumun vajinaya doğru şişmesidir (fıtıklaşmasıdır). Rektum ve vajinanın arasındaki kaslar ve destekleyici dokuların zayıflayıp, rektumun normal pozisyonundan çıkıp vajinaya dayanmasıyla oluşan bir durumdur. Rektumun anormal konumu, idrar yolunu sıkışmasına neden olabilir.
  • Kabızlık: Kabızlık, kişinin haftada üçten az bağırsak hareketine sahip olduğu veya sert, kuru ve küçük dışkıyla bağırsak hareketleri geçirdiği, acı verici ve geçmesi zor olan bir durumdur. Kabızlığı olan bir kişi karın bölgesinde şişlik veya ağrı hissedebilir. Kabızlığı olan bazı kişiler genellikle bağırsak hareketine sahip olmak için zorlanırlar. Rektumdaki sert dışkılar, özellikle de bir rektosel varsa, idrar yolunun sıkışmasına neden olarak mesaneye ve idrar yoluna baskı uygulayabilir. Bu da üriner retansiyon ile sonuçlanabilir.
  • Tümörler ve kanserler: Mesane veya idrar yolundaki tümörler ve kanserli dokular, idrar yolunu sıkıştırarak veya mesane çıkışını bloke ederek idrar akışını yavaş yavaş tıkayabilir.

Sinir Problemleri

İdrar retansiyonu, mesaneyi ve sfinkterleri kontrol eden sinirlerle ilgili problemlerden de kaynaklanabilir. Birçok durum beyin ve mesane ve sfinkterler arasındaki sinir sinyallerini engelleyebilir. Sinirler hasar görürse, beyin mesanenin dolu olduğu sinyalini alamayabilir. Her yaştan insanın mesane fonksiyonuna müdahale eden sinir sorunları olabilir. Sinir problemlerinin en sık nedenlerinden bazıları şunlardır:

  • Vajinal doğum
  • Beyin veya omurilik enfeksiyonları veya yaralanmaları
  • Diyabet (şeker hastalığı)
  • İnme (felç)
  • Çoklu skleroz
  • Pelvik yaralanma veya travma
  • Ağır metal zehirlenmesi

Ek olarak, bazı çocuklar mesane, omurilik ve beyin arasındaki sinir sinyallerinin koordinasyonunu etkileyen kusurlarla doğarlar. Spina bifida ve omuriliği etkileyen diğer doğum kusurları yenidoğanlarda idrar retansiyonuna yol açabilir.

Ameliyat

Birçok hastada ameliyattan hemen sonra idrar retansiyonu görülebilir. Ameliyat sırasında, sinirlerde ağrı sinyallerini engellemek için sıklıkla anestezi kullanılır ve olası kan kaybını telafi etmek için sıvı intravenöz olarak verilir. Anestezi ve intravenöz (IV) sıvının kombinasyonu, idrarın tutulmasına neden olan, bozulmuş sinir fonksiyonuna sahip mesane ile sonuçlanabilir. Normal mesane sinir fonksiyonu genellikle anestezi etkisi bitince geri döner. Hasta daha sonra mesaneyi tamamen boşaltabilecektir.

İlaçlar

Bazı ilaç tipleri mesane kası fonksiyonunu yan etki olarak etkiler ve bu soruna neden olabilir. Bunlar antikolinerjik ilaçlar, depresyon ilaçları, antihistaminikler, bazı kan basıncı düşürücü ilaçlar, antipsikotikler, hormonal ajanlar ve kas gevşeticilerdir.

Psödoefedrin ve Difenhidramin gibi dekonjestanlar içeren bazı ilaçlar, prostat büyümesi olan erkeklerde idrar retansiyonu semptomlarını arttırabilir.

Zayıflamış Mesane Kasları

Zayıflatılmış mesane kasları, mesaneyi tamamen boşaltacak kadar kuvvetli ya da yeterince sıkmayabilir. Bu da idrar retansiyonu ile sonuçlanabilir. Bu durum yaşlılarda daha yaygındır.

Üriner Retansiyon Belirtileri Nelerdir?

Akut idrar retansiyonu belirtileri aşağıdakileri içerebilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir:

  • İdrar yapamama
  • Acı verici, idrara çıkma ihtiyacı
  • Alt karın bölgesinde ağrı veya rahatsızlık
  • Alt karın şişmesi

Kronik üriner retansiyonu belirtileri:

  • İdrar sıklığı (günde sekiz veya daha fazla idrara çıkma)
  • İdrar yaparken ağrı (dizüri)
  • Zayıf veya kesintili idrar akışı
  • İdrara çıkma bittikten sonra tekrar idrara çıkma ihtiyacı hissetmek
  • Alt karın ve idrar yollarında hafif ve sürekli rahatsızlık

İdrar Retansiyonu Nasıl Teşhis Edilir?

  • Fiziki muayene: Doktor, hastanın semptomları nedeniyle idrar retansiyonundan şüphelenebilir ve bu nedenle, alt karın fiziksel muayenesini yapabilir. Alt göbeğe hafifçe dokunarak şişmiş bir mesane hissedebilir.
  • Post void rezidü: Post void rezidü, mesanenizi boşaltmaya çalıştıktan sonra mesanenizde kalan idrar miktarını ölçmek için yapılır. Mesanenizde kalan idrar miktarını ölçmek için bir ultrason taraması veya idrar yolundan mesaneye geçirilen ince bir esnek tüp (kateter) kullanılabilir. Kateterizasyon adı verilen bir prosedürde mesanede kalan idarar boşaltılır ve ölçülür. 100 mL veya üzeri postükoid rezidü, mesanenin tamamen boşalmadığını gösterir.
  • Sistoskopi: Sistoskopi, üretra ve mesanenin içine bakmak teleskop benzeri optik aletler ile gerçekleştirilen bir prosedürdür. Sistoskop ile bakıldığında, idrar yolu ve mesanenin kaplamasına ait ayrıntılı görüntüler görülebilir. Sistoskopi, üretral striktürü teşhis etmek için veya idrar yolunun açılmasını bloke eden bir mesane taşını bulmak için kullanılabilir.
  • CT taramaları: CT taraması prostat, böbrek ve mesanenin görüntülenmesini sağlayan bir prosedürdür. Görüntüler, idrar yolu taşları, tümörler, travmatik yaralar ve kistler gibi idrar tutmanıza neden olabilen faktörleri gösterebilir.
  • Ürodinamik testler: Ürodinami testi, mesane (idrar torbası) doldurulurken, mesane ve karın içi basınçlarını ölçer, mesane kasılmalarını sağlayan sinirlere yönelik EMG (elektormiyografik inceleme) ile işeme sırasında mesane kasılma basınçlarını inceler. Elektriksel aktiviteyi inceleyerek kaçırma veya idrar yapamama durumlarını açıklar.
  • Elektromiyografi: Elektromiyografi, mesanenin kas ve sinirlerinin elektriksel aktivitesini ölçmek için özel sensörler kullanılarak yapılan bir testtir. Özel sensörler, idrar yolunuzun ve sırt pasajınızın (anüs) açıklığının yakınında cilde yerleştirilir. Sinir impulslarının paternleri mesane ve sfinkterlere gönderilen mesajların düzgün çalışıp çalışmadığını gösterir.
Üriner Retansiyon Tedavisi

İdrar yapamama tedavi seçenekleri şunları içerir:

Mesane drenajı

Mesane drenajı, idrarı mesaneden boşaltmak için ince, esnek bir tüpü (kateter) kullanmayı içerir. Ani (akut) idrar retansiyonu varsa bir kateter en kısa zamanda kullanılmalıdır. Kalıcı (kronik) idrar retansiyonu varsa, her zaman bir kateter gerekli değildir. Ancak, kronik üriner retansiyonunuzun nedeni tedavi edilemiyorsa veya idrar retansiyonu mesanenize veya böbreklere zarar veriyorsa, uzun süreli bir kateter gerekebilir.

İlaçlar

İlaçlar prostat büyüklüğünü azaltmaya, enfeksiyonla mücadele etmeye, kabızlığı tedavi etmeye ve daha kolay idrara çıkmanıza yardımcı olabilir.

Ameliyat

Altta yatan idrar retansiyonuna bağlı olarak, cerrahi de bir tedavi seçeneği olabilir. Uygulanan cerrahi tedaviler şunlardır.

  • Üretral dilatasyon: Üretranın genişletilmesi (üretral dilatasyon), striktürü genişletmek için idrar yoluna daha geniş tüpler sokarak üretral darlığı tedavi eder.
  • Üretral stentler: Üretral striktür için başka bir tedavi, stent olarak adlandırılan suni bir tüpün striktür bölgesine üretra içine sokulmasını içerir. Stent daha sonra idrar yolunu açık tutar ve idrarın normal şekilde akmasını sağlar.
  • İnternal üretrotomi: Özel bir kateter, striktüre ulaşana kadar üretra içine yerleştirilir. Daha sonra özel bir bıçak veya lazer ile striktürde bir kesik (insizyon) yapılır.
  • Prostat bezi ameliyatı: Prostat bezi genişlemesi nedeniyle üriner retansiyonu olan erkekler için prostat ameliyatı idrar retansiyonunu tedavi edebilir.
  • Sistosel ve rektosel onarım: Kadınlarda, kaymış bir mesaneyi veya rektumu normal pozisyonuna kaldırmak için ameliyat gerekebilir.
  • Diğer cerrahi operasyonlar: Tümörlerin mesane veya idrar yolundan çıkarılması, üretral tıkanıklığı ve idrar retansiyonunu azaltabilir.

Üriner Retansiyon Komplikasyonları

  • Mesane hasarı: Mesane uzun süre gerilirse, kaslar hasar görebilir ve düzgün çalışamayabilir.
  • Kronik böbrek hastalığı: Bazı insanlarda üriner retansiyon, idrarın böbreklere geri akmasına neden olur. Bu geri böbreklere zarar verebilir.
  • İdrar kaçırma: Üriner inkontinans (idrar kaçırma) kronik idrar retansiyonu veya ameliyat sonrası (örn: Prostat büyümesi için) birlikte ortaya çıkabilir. Prostat bezi ameliyatı bazı erkeklerde idrar kaçırmaya neden olabilir. Bu problem genellikle geçicidir ve oldukça çabuk iyileşir.

YASAL UYARI: Yayınlanan makalenin tüm hakları Saglik.wiki'ye aittir. Sağlık.wiki web sitesinde yer alan yazılı ve görsel içerik; izinsiz olarak kaynak gösterilse dahi kısmen ya da tamamen kopyalanamaz, başka yerde kullanılamaz.

Diğer Yazılar

Başa dön tuşu