Genler

RB1 Geni Nedir?

RB1 geni (RB1 gene), pRB adı verilen bir protein yapmak için talimatlar sağlar. Bu protein, bir tümör baskılayıcı görevi görür; bu, hücre büyümesini düzenlediği ve hücrelerin çok hızlı veya kontrolsüz bir şekilde bölünmesini önlediği anlamına gelir.

Belirli koşullar altında, pRB diğer proteinlerin DNA replikasyonunu tetiklemesini durdurur, yani DNA’nın kendi kopyasını yaptığı süreç. Bir hücre bölünmeden önce DNA replikasyonu gerçekleşmesi gerektiğinden, bu sürecin sıkı bir şekilde düzenlenmesi hücre bölünmesini kontrol eder ve tümörlerin büyümesini önlemeye yardımcı olur.

Ek olarak pRB, hücre sağkalımını, hücrelerin kendi kendini yok etmesini (apoptoz) ve hücrelerin özel işlevleri yerine getirmek için olgunlaştığı süreci (farklılaşma) etkilemek için diğer proteinlerle etkileşime girer.

RB1 Genindeki Değişikliklerle İlgili Sağlık Sorunları (Hastalıklar)

Aşağıdaki hastalıklar RB1 genindeki değişikliklerle ilişkilidir.

  1. Retinoblastom
  2. Mesane kanseri
  3. Kolanjiokarsinom
  4. Akciğer kanseri
  5. Diğer kanserler

1: Retinoblastom

RB1 genindeki yüzlerce mutasyon, tipik olarak küçük çocukları etkileyen nadir bir göz kanseri türü olan retinoblastomlu kişilerde tanımlanmıştır. Bu kanser, görmeyi sağlayan ışığa ve renge duyarlı hücreler ve sinir liflerini içeren göz tabakası olan retinada gelişir.

Araştırmacılar, tüm retinoblastomların yüzde 40’ının germinal olduğunu tahmin ediyorlar, bu da RB1 mutasyonlarının tüm vücut hücrelerinde meydana geldiği ve bir sonraki nesle aktarılabileceği anlamına geliyor. Diğer yüzde 60 ise germinal değildir, bu da RB1 mutasyonlarının sadece gözde meydana geldiği ve bir sonraki nesle aktarılamayacağı anlamına gelir.

Sonuç olarak, fonksiyonel pRB’ye sahip olmayan retina hücreleri, kanserli tümörler oluşturmak için kontrolsüz bir şekilde bölünebilir. Bazı çalışmalar, ek genetik değişikliklerin retinoblastom gelişimini etkileyebileceğini düşündürmektedir; bu değişiklikler, farklı kişilerde tümörlerin gelişimi ve büyümesindeki varyasyonları açıklamaya yardımcı olabilir.

Germinal retinoblastomlu kişilerde RB1 mutasyonları, göz dışındaki diğer birkaç kanser riskini artırır. Spesifik olarak, bu insanların beyindeki epifiz bezi kanseri (pinealom), osteosarkom olarak bilinen bir tür kemik kanseri, kas gibi yumuşak doku kanserleri ve melanom adı verilen agresif bir cilt kanseri türü geliştirme olasılığı daha yüksektir.

Germinal olmayan (non-germinal) retinoblastoma, ailesinde bozukluk öyküsü olmayan kişilerde ortaya çıkar. Etkilenen bireyler, RB1 geninin iki normal kopyasıyla doğarlar. Daha sonra, genellikle erken çocukluk döneminde, retina hücrelerindeki genin her iki kopyası da mutasyona uğrar veya kaybolur.

Bu genetik değişiklikler, hücrelerin herhangi bir fonksiyonel pRB üretmesini engeller. Bu proteinin kaybı, retina hücrelerinin kontrol veya düzen olmaksızın büyümesine ve bölünmesine izin vererek kanserli bir tümörün gelişmesine yol açar.

2: Mesane Kanseri

Mesane kanseri, mesanedeki belirli hücrelerin anormal hale gelip kontrolsüz bir şekilde çoğalarak bir tümör oluşturduğu bir hastalıktır.

Kanserler, kritik genlerde, özellikle hücre büyümesini ve bölünmesini (proliferasyon) veya hasarlı DNA’nın onarımını kontrol eden genetik mutasyonlar oluştuğunda ortaya çıkar. Bu değişiklikler, hücrelerin bir tümör oluşturmak için kontrolsüz bir şekilde büyümesine ve bölünmesine izin verir.

Neredeyse tüm mesane kanseri vakalarında, bu genetik değişiklikler kişinin yaşamı boyunca edinilir ve sadece mesanedeki belirli hücrelerde bulunur. Somatik mutasyonlar olarak adlandırılan bu değişiklikler kalıtsal değildir. Mesane kanseri hücrelerinde birçok farklı gende somatik mutasyonlar bulunmuştur. Kalıtsal ve tüm vücut hücrelerinde mevcut olan genetik değişikliklerin (germ hattı mutasyonları) mesane kanserine neden olmada önemli bir rol oynayıp oynamadığı belirsizdir.

Mesane kanserlerinde FGFR3, PIK3CA, KDM6A ve TP53 genlerindeki somatik mutasyonlar yaygındır. Bu genlerin her biri, gen aktivitesinin ve hücre büyümesinin düzenlenmesinde kritik bir rol oynar, hücrelerin çok hızlı veya kontrolsüz bir şekilde büyümemesini ve bölünmemesini sağlar.

Bu genlerdeki varyantların normal gen regülasyonunu bozması ve mesane kanserinde tümör oluşumuna yol açabilen kontrolsüz hücre büyümesine katkıda bulunması muhtemeldir. Diğer birçok gendeki mutasyonların mesane kanseri ile ilişkili olduğu bulunmuştur; bu ek genlerin her biri, vakaların küçük bir yüzdesi ile ilişkilidir. Bu genlerin çoğu, genlerin normal aktivitesinin ve hücrelerin büyümesinin düzenlenmesinde de rol oynar.

3: Kolanjiokarsinom

Kolanjiokarsinom, safra kanallarında başlayan bir grup kanserdir. Safra kanalları, karaciğeri ve safra kesesini ince bağırsağa bağlayan dallı tüplerdir.

Çoğu kolanjiokarsinom vakasında, genetik değişiklikler kişinin yaşamı boyunca edinilir ve yalnızca tümöre neden olan safra kanalı hücrelerinde bulunur. Somatik mutasyonlar olarak adlandırılan genetik değişiklikler kalıtsal değildir. Kolanjiokarsinomda birçok farklı gende somatik mutasyonlar bulunmuştur.

Bu genlerden bazıları tümör baskılayıcı görevi görür, bu da hücrelerin büyümesinin ve bölünmesinin sıkı bir şekilde düzenlenmesine yardımcı oldukları anlamına gelir. Tümör baskılayıcı genlerdeki mutasyonlar veya silinmeler, hücrelerin kontrol veya düzen olmadan büyümesine ve bölünmesine izin verebilir, bu kanserin ayırt edici özelliğidir.

4: Akciğer Kanseri

Akciğer kanseri, akciğerdeki belirli hücrelerin anormal hale gelip kontrolsüz bir şekilde çoğalarak bir tümör oluşturduğu bir hastalıktır.

Neredeyse tüm akciğer kanseri vakalarında, genetik değişiklikler kişinin yaşamı boyunca edinilir ve yalnızca akciğerdeki belirli hücrelerde bulunur. Somatik mutasyonlar olarak adlandırılan bu değişiklikler kalıtsal değildir. Akciğer kanseri hücrelerinde birçok farklı gende somatik mutasyonlar bulunmuştur. Nadir durumlarda, genetik değişim kalıtsaldır ve tüm vücut hücrelerinde bulunur (germ hattı mutasyonları).

TP53, EGFR ve KRAS genlerindeki somatik mutasyonlar akciğer kanserlerinde yaygındır. Diğer birçok gendeki mutasyonların akciğer kanseri vakalarında tekrarlandığı bulunmuştur. Bu genlerin çoğu, gen aktivitesinin düzenlenmesinde (ekspresyon), hücre proliferasyonunda, hücrelerin belirli işlevleri yerine getirmek için olgunlaştığı süreçte (farklılaşma) ve apoptozda rol oynar.

5: Diğer Kanserler

Mesane kanserine ek olarak, RB1 genindeki somatik mutasyonlar, diğer birçok kanser türü ile ilişkilidir. Örneğin, bazı akciğer kanseri, meme kanseri, osteosarkom olarak bilinen bir kemik kanseri ve melanom adı verilen agresif bir cilt kanseri vakalarında RB1 genindeki değişiklikler bildirilmiştir.

Kan oluşturan hücrelerin kanserleri olan bazı lösemilerde de somatik RB1 mutasyonları tespit edilmiştir. Kanser hücrelerindeki somatik RB1 mutasyonları, pRB’yi inaktive eder, böylece hücre bölünmesini artık etkili bir şekilde düzenleyemez.

Genomik Konum (Lokasyon)

RB1 geni 13. kromozom üzerinde yer alır.

RB1 Geni İçin Kullanılan Diğer İsimler

  • p105-Rb
  • PP110
  • PPP1R130
  • RB
  • RB1 geni
  • RB_İNSAN – (RB_HUMAN)
  • retinoblastoma 1
  • Retinoblastoma 1 (osteosarkom dahil)
  • Retinoblastoma-1
  • Retinoblastoma ile ilişkili protein

Kaynaklar ve Referanslar:
1: What is the RB1 gene?

Cüneyt Şakar

Genel sağlık, hastalıklar ve sağlıklı yaşam bilgisini erişilebilir ve anlaşılabilir hale getirmeye adamış sertifikalı bir sağlık yazarıdır.
Başa dön tuşu