Hastalıklar

Zenker Divertikülü Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi

Zenker divertikülü (Zenker’s diverticulum), özofagusta (yemek borusunda) oluşan bir keseciktir (fıtıktır). Zenker divertikülü (ZD), krikofarengeal kas (üst özefagus sfinkleri), hipofarenks (boğazın alt kısmı) ile killian üçgeni olarak bilinen bir bölge olan özofagusun birleşim yerinde oluşabilen farenks mukozasının divertikülüdür.

Faringoözofageal divertikül ve hipofaringeal divertikül olarak da bilinen Zenker divertikülü, artan intraluminal basınç, doku dejenerasyonu ve krikofarengeal kasının işlev bozukluğundan kaynaklandığı düşünülüyor.

ZD, nadir bir hastalıktır ve genellikle 60 yaşın üzerindeki hastalarda görülme eğilimi gösterir, ancak genç insanlarda da ortaya çıkabilir. Bildirilen prevelans % 0.01 ile 0.11 arasındadır. Genellikle boynun sol tarafını etkileyen ZD, erkeklerde kadınlardan daha yaygındır.

Etkilenen insanlarda yeme ve içmede güçlük çekme (disfaji), yutma esnasında ağrı (odinofaji), yenilen yiyecek ve içeceklerin kusma olmaksızın ağıza geri gelmesi (regurjitasyon), ağız kokusu, kilo kaybı, ses kısıklığı, boğazda müköz birikim, kronik öksürük ve aspirasyon pnömonisi (gıda veya diğer zararlı maddelerin akciğerlere geçişi) semptomları ortaya çıkabilir.

Bilgicik: Zenker divertikülünün ilk tanımı, 1769 yılında Ludlow A. tarafından yapılmıştır. Bu tanımdan yüzyıl sonra Alman bir patolog Friedrich Albert von Zenker, fizyopatolojisini tanımış ve karakterize etmiştir. Bu yüzden bu hastalık Zenker divertikülü olarak adlandırılmıştır.

Yutma Anatomisi

Yutma, bir dizi adımı içeren karmaşık bir süreçtir. Yemeye başladığımızda, dil yutkunma refleksini tetiklemek için nemlendirilmiş çiğnenebilir gıdayı (bolus) ağzınızın arkasına doğru hareket ettirir. Yutkunurken, yiyecek farenksinizin (yutak) ilk bölümüne (orofarinks) doğru gider.

Farenks, nefes alma ve sindirim yollarını içeren tüp benzeri bir geçittir. Otomatik kas kasılmaları, gıdayı farenksten özofagusa hareket ettirir. Özofagus, sindirim için mideye yiyecek taşıyan tüptür.

Zenker Divertikülünün Nedenleri

Zenker divertikülünün tam nedeni bilinmiyor. Belirli bir nedeni belirlenmediği için belirli risk faktörleri de tam olarak bilinmemektedir.

Zenker divertikülünün patogenezi üst gastrointestinal yolun lümenindeki basıncın yükselmesiyle başlar, başta üst özefagus sfinkterinin işlev bozukluğu nedeniyle olur, ancak Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH) gibi diğer koşullar da potansiyel tetikleyiciler olduğu gösterilmiştir. Yalnız artan basınç, fıtığa ve bu kesenin oluşumuna neden olmak için yeterli sayılmaz.

Krikofaringeal kasının eksik gevşeme, esneklik (elastikiyet) kaybı ve atrofi gibi anatomik anormalliklerin yanı sıra ilerleyici dejenerasyonundan da kaynaklandığı birçok çalışmada neden olarak öne sürülmüştür.

Zenker divertikülünün gelişme riski kişi yaşlandığında artmaktadır. İnme (felç) gibi nörolojik hastalık öyküsü olan insanlar Zenker divertikülünü geliştirmeye özellikle açıktırlar.

Zenker Divertikülü Belirtileri

Zenker divertikülü hastalarının çoğunluğu, haftalar, aylar hatta yıllarca devam edebilen semptomlardan şikayet eder. En yaygın görülen belirtileri şunlardır:

  • Yutma güçlüğü (disfaji)
  • Akciğer aspirasyonu
  • Sindirilmemiş gıdaların ağıza geri gelmesi
  • Yeme sırasında boğulma riski
  • Sebebi açıklanamayan kilo kaybı
  • Boğazda yumru hissi ve gurultu
  • Kötü nefes kokusu
  • Zatürre (Pnömoni)
  • Öksürük (özellikle geceleri)
  • Ses kısıklığı
  • Bronşit

Bazı hastalarda öte yandan, hastalık asemptomatik olabilir ve tesadüfen teşhis konabilir.

Nasıl Teşhis Edilir?

Zenker divertikülü genellikle baryum yutma adı verilen bir çalışma ile radyografik olarak teşhis edilir.

Baryum yutma, ağız ve boğazın arka kısmına, farenks olarak bilinen ve dilden mideye kadar uzanan tüpe bakılmasına yardımcı olan özel bir röntgen testidir. Bu çalışmada radyoopak madde olarak baryum sülfat süspansiyonu kullanılmaktadır. Yutulduğunda, bu sıvı üst gastrointestinal sistemin iç kısmını kaplar. Baryum X-ışınlarını emer ve röntgen filminde beyaz görünür. Bu da organların yanı sıra iç astarları ve yutkunma hareketinizi röntgen görüntüsünde vurgulamaya yardımcı olur.

Bu yöntem, divertikülün büyüklüğünün yanı sıra tam yerini göstermede çok etkilidir. Daha da önemlisi, bu prosedür reflü özofajiti ve hiatus hernisi gibi diğer eşlik eden bulguları da ortaya koyabilir.

Zenker Divertikülü Tedavisi

Asemptomatik vakalar tedavi gerektirmez, ancak uzun süre devam eden semptomları olan hastalarda cerrahi tedavi tercih edilir. Cerrahların kullandığı kesin prosedür, divertikülün büyüklüğüne ve yerine bağlıdır.

Zenker divertikülü ameliyatı şu seçenekleri içerebilir:

  • Krikofarengeal miyotomi: Bu prosedür, küçük divertikülleri çıkarmak için idealdir. Açık kesi yoluyla veya direkt olarak ağızdan uygulanabilir.
  • Divertikülopeksi: Bu prosedür daha büyük divertiküller için kullanılır. Divertikülü kaldırmak yerine, baş ve boyun cerrahı keseyi baş aşağı çevirir ve dikişlerle yemek borusunun çeperine iliştirir.
  • Divertikülektomi: Zenker divertikülünün en eski cerrahi tedavisi olan bu işlem, krikofaringeal miyotomi ile birlikte kesenin tamamen çıkarılmasıdır. Baş ve boyun cerrahları, kese çok büyük olduğunda veya ağız yoluyla erişilemediğinde küçük bir boyun insizyonu aracılığıyla bunu gerçekleştirmektedir.
  • Endoskopik divertikülotomi: Bu seçenek cerrahi olarak özofagus ve divertikül arasındaki duvarı bölmeyi içerir. Duvar bölündükten sonra, kese içine sıkışan yiyecek parçacıkları özofagusa boşalmak için serbest kalır. Endoskopik divertikülotomiyi gerçekleştirmek için baş ve boyun cerrahları, tamamen minimal invaziv bir prosedür sağlamak için divertiküloskop ve özel cerrahi zımba adı verilen özel bir alet kullanıyor. Zenker divertikülünün büyük çoğunluğu bu minimal invaziv tarzda başarıyla tedavi edilir.

Kanama, perforasyon, vokal kord paralizi ve divertikülit gibi Zenker divertikülüyle ilgili çeşitli komplikasyonların olduğu bildirilmiştir. Öte yandan, yaşlı hastaların cerrahi tedavisi birçok hastada genellikle bir veya daha fazla komorbidite bulunduğundan riskli olabilir.

Hem preoperatif hem de postoperatif komplikasyonlara rağmen, daha yeni cerrahi tekniklerin günlük pratiğe girmesi, komplikasyon oranlarının azalmasına ve tüm hasta gruplarında güvenle uygulanabilir olmasını sağlamıştır.

Ameliyattan sonra neler beklenir?

  1. Boğaz ağrısı ameliyat sonrasında sık görülür ve 1 ila 2 hafta sürebilir
  2. Ağızda yaralar veya dudaklarda şişme olabilir
  3. Bulantı şikayetleri yaşayabilirsiniz
  4. 38 derecenin altında düşük dereceli ateşiniz olabilir

Bazı Yararlı İpuçları:

  • Boğazınızı nemli tutmak için bol miktarda sıvı tüketin
  • Asitli yiyecek veya meyve suları, tuzlu ve kızartılmış gıdalardan (patates cipsi, patates kızartması, tost ve patlamış mısır) kaçının
  • Yumuşak gıdaları yavaş yavaş yemeye yönelik ilerleme sağlayın
  • Birşeyler yediğinizde yutmadan önce iyice çiğneyin
  • Kaldırma gibi güç gerektirecek faaliyetlerden kaçının
  • Evde 24-48 saat boyunca dinlenin

Kaynaklar ve Referanslar:
1: Zenkers diverticulum
2: About Zenker’s diverticulum
3: What is Zenker’s diverticulum?


YASAL UYARI: Yayınlanan makalenin tüm hakları Saglik.wiki'ye aittir. Sağlık.wiki web sitesinde yer alan yazılı ve görsel içerik; izinsiz olarak kaynak gösterilse dahi kısmen ya da tamamen kopyalanamaz, başka yerde kullanılamaz.

Diğer Yazılar

Başa dön tuşu